Đinh lăng có phải là "nhân sâm của người nghèo"? Góc nhìn từ khoa học hiện đại

Đọc nhanh trong 30 giây

Đinh lăng (Polyscias fruticosa) từ lâu được gọi là "nhân sâm của người nghèo" trong dân gian.

Tên gọi này xuất phát từ việc hai cây đều thuộc họ Ngũ gia bì (Araliaceae) và đều chứa saponin.

Tuy nhiên, cùng họ thực vật không có nghĩa là có thành phần hóa học hoặc tác dụng giống nhau.

Các nghiên cứu hiện nay cho thấy Đinh lăng có nhiều hoạt chất đáng chú ý và tiềm năng nghiên cứu, nhưng chưa có bằng chứng để khẳng định Đinh lăng có tác dụng tương đương Nhân sâm (Panax ginseng).

Hộp thông tin nhanh

Vì sao Đinh lăng được gọi là "nhân sâm của người nghèo"?

Tên gọi này xuất hiện khá lâu trong dân gian Việt Nam.

Có ba lý do chính:

• Đều thuộc họ Ngũ gia bì (Araliaceae).
• Đều có chứa nhóm hợp chất saponin.
• Đinh lăng dễ trồng và có giá thành thấp hơn nhiều so với nhân sâm.

Đây là cách ví von về giá trị sử dụng trong đời sống, không phải một kết luận khoa học.

Cùng họ thực vật có nghĩa là giống nhau?

Không.

Trong thực vật học, nhiều loài thuộc cùng một họ nhưng có thành phần hóa học và tác dụng sinh học rất khác nhau.

Ví dụ, Đinh lăng và Nhân sâm đều thuộc họ Araliaceae, nhưng thuộc hai chi khác nhau:

• Polyscias
• Panax

Điều này cũng giống như nhiều loài trong cùng một họ Cam (Rutaceae) không phải đều có thành phần hóa học giống nhau.

Saponin trong Đinh lăng và ginsenosid trong Nhân sâm

Đây là điểm thường bị hiểu nhầm.

Đinh lăng chứa nhiều hợp chất saponin.

Nhân sâm cũng chứa saponin, nhưng nhóm đặc trưng của nhân sâm là ginsenosid.

Saponin là một nhóm hợp chất rất lớn, không phải chỉ có một loại duy nhất.

Khác biệt về cấu trúc hóa học có thể dẫn đến khác biệt về hoạt tính sinh học.

Vì vậy:

Không thể kết luận hai cây có tác dụng giống nhau chỉ vì đều chứa saponin.

Nghiên cứu khoa học hiện nay nói gì?

Các nghiên cứu về Đinh lăng chủ yếu tập trung vào:

• Thành phần hóa học.
• Hoạt tính chống oxy hóa.
• Điều hòa phản ứng viêm.
• Một số mô hình trên động vật và tế bào.

Trong khi đó, Nhân sâm đã có số lượng nghiên cứu lâm sàng lớn hơn nhiều trong một số lĩnh vực.

Điều này không có nghĩa Đinh lăng "kém hơn", mà phản ánh mức độ bằng chứng hiện có giữa hai dược liệu là khác nhau.

Có thể thay Nhân sâm bằng Đinh lăng không?

Hiện nay chưa có bằng chứng khoa học đủ mạnh để khẳng định điều đó.

Nếu một nghiên cứu được thực hiện với Panax ginseng, chúng ta không nên tự động áp dụng kết quả cho Polyscias fruticosa.

Đây là nguyên tắc quan trọng khi đọc các nghiên cứu về dược liệu.

Đinh lăng có giá trị riêng

Việc khẳng định Đinh lăng không phải Nhân sâm không làm giảm giá trị của cây.

Ngược lại, Đinh lăng có những đặc điểm riêng:

• Dễ trồng tại Việt Nam.
• Có lịch sử sử dụng lâu đời.
• Chứa nhiều hợp chất tự nhiên đáng chú ý.
• Tiềm năng nghiên cứu còn rất lớn.

Điều quan trọng là đánh giá cây theo bằng chứng dành cho chính nó, thay vì so sánh với một dược liệu khác.

Những điều thường bị hiểu nhầm

"Đinh lăng là nhân sâm"

Không đúng.

"Có saponin thì tác dụng sẽ giống nhau"

Không đúng.

"Đinh lăng thay thế hoàn toàn nhân sâm"

Hiện chưa có bằng chứng.

"Đinh lăng chỉ là cây cảnh"

Không đúng. Đây là cây vừa có giá trị làm cảnh, vừa có giá trị dược liệu và là đối tượng của nhiều nghiên cứu.

Góc nhìn của Cây Thuốc Vị Thuốc

Tên gọi dân gian thường giúp người đọc dễ nhớ.

Tuy nhiên, trong khoa học, điều quan trọng nhất vẫn là:

Tên khoa học → thành phần hóa học → mức độ bằng chứng.

Nếu chỉ dựa vào những tên gọi như "nhân sâm của người nghèo", chúng ta rất dễ hình thành kỳ vọng vượt quá những gì nghiên cứu hiện nay thực sự chứng minh.

Kết luận

Đinh lăng (Polyscias fruticosa) và Nhân sâm (Panax ginseng) có một số điểm tương đồng như cùng thuộc họ Ngũ gia bì và đều chứa saponin.

Tuy nhiên, đây là hai loài thực vật khác nhau, có thành phần hóa học và mức độ bằng chứng khoa học khác nhau.

Tên gọi "nhân sâm của người nghèo" chỉ nên được hiểu như một cách ví von trong dân gian, không phải là cơ sở để coi hai dược liệu có giá trị điều trị tương đương.

Bài nên đọc tiếp

• Đinh lăng: Đặc điểm, công dụng truyền thống và những nghiên cứu khoa học hiện nay
• Saponin là gì?
• Đinh lăng và khả năng chống oxy hóa
• Đinh lăng có an toàn không?
• Hoạt chất là gì?
• Y học chứng cứ là gì?

Tài liệu tham khảo

1. Viện Dược liệu. Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam.
2. Phạm Hoàng Hộ. Cây cỏ Việt Nam.
3. WHO Monographs on Selected Medicinal Plants.
4. Các nghiên cứu về Polyscias fruticosa và Panax ginseng trên PubMed.