Cà gai leo và viêm gan B: Các nghiên cứu khoa học hiện nay nói gì?

Đọc nhanh trong 30 giây

Cà gai leo là dược liệu Việt Nam được nghiên cứu về nhiều hoạt tính sinh học liên quan đến gan, trong đó có những nghiên cứu đề cập đến mô hình viêm gan B. Tuy nhiên, không nên hiểu rằng Cà gai leo đã được chứng minh có thể điều trị hoặc loại bỏ virus viêm gan B ở người. Điều trị viêm gan B mạn tính hiện dựa trên đánh giá của bác sĩ và các thuốc kháng virus phù hợp; WHO hiện khuyến nghị các thuốc như tenofovir hoặc entecavir cho những người có chỉ định điều trị.

Viêm gan B là gì?

Viêm gan B là bệnh do virus viêm gan B (HBV) gây ra. Nhiễm HBV có thể diễn biến cấp tính hoặc trở thành nhiễm trùng mạn tính.

Ở người mắc viêm gan B mạn tính, virus có thể tồn tại lâu dài và làm tăng nguy cơ tổn thương gan, xơ gan và ung thư gan.

Vì vậy, việc theo dõi định kỳ và đánh giá có cần điều trị hay không đóng vai trò rất quan trọng.

WHO đã cập nhật hướng dẫn về phòng ngừa, chẩn đoán, chăm sóc và điều trị viêm gan B mạn tính vào năm 2024, trong đó mở rộng tiêu chí điều trị và nhấn mạnh việc chẩn đoán, theo dõi cũng như điều trị kháng virus phù hợp.

Vì sao Cà gai leo được nghiên cứu trong viêm gan B?

Cà gai leo (Solanum procumbens) chứa nhiều nhóm hợp chất sinh học, trong đó đáng chú ý là các alkaloid steroid, flavonoid và saponin.

Một số nghiên cứu thực nghiệm đã khảo sát tác động của dịch chiết hoặc hợp chất từ Cà gai leo đối với các quá trình liên quan đến tổn thương tế bào gan, phản ứng viêm và stress oxy hóa.

Những kết quả này là cơ sở để các nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu khả năng ứng dụng của cây trong lĩnh vực sức khỏe gan.

Tuy nhiên, có hoạt tính sinh học trong phòng thí nghiệm không đồng nghĩa với việc đã chứng minh được hiệu quả điều trị viêm gan B trên người.

Nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho biết gì?

Các nghiên cứu in vitro thường sử dụng tế bào hoặc hệ thống sinh học được kiểm soát để khảo sát tác động của dịch chiết và các hợp chất.

Với Cà gai leo, các hướng nghiên cứu có thể tập trung vào:

• Hoạt tính chống oxy hóa.

• Ảnh hưởng đến các quá trình gây tổn thương tế bào gan.

• Tác động đến phản ứng viêm.

• Khảo sát khả năng ảnh hưởng đến một số cơ chế liên quan đến virus.

Đây là những dữ liệu có giá trị để tìm hiểu cơ chế tác động nhưng vẫn chỉ thuộc nhóm bằng chứng tiền lâm sàng.

Nghiên cứu trên động vật có ý nghĩa gì?

Các mô hình in vivo cho phép đánh giá một chất hoặc dịch chiết trong một cơ thể sống hoàn chỉnh.

Đối với Cà gai leo, các nghiên cứu tiền lâm sàng đã được sử dụng để khảo sát những thay đổi liên quan đến chức năng và tổn thương gan trong các mô hình thực nghiệm.

Kết quả tích cực trong mô hình động vật có thể giúp xác định hướng nghiên cứu tiếp theo, nhưng vẫn không thể khẳng định rằng cùng một tác dụng sẽ xảy ra ở người.

Đây chính là lý do cần có các thử nghiệm lâm sàng được thiết kế chặt chẽ.

Còn bằng chứng trên người thì sao?

Đây là phần quan trọng nhất khi đánh giá Cà gai leo và viêm gan B.

Một số tài liệu và nghiên cứu lâm sàng về dược liệu hoặc chế phẩm y học cổ truyền đã báo cáo những thay đổi về men gan, triệu chứng hoặc một số chỉ số liên quan đến bệnh gan. Tuy nhiên, các nghiên cứu về thuốc thảo dược nói chung thường có sự khác biệt lớn về thiết kế, quy mô và chất lượng phương pháp.

Một tổng quan hệ thống về các thử nghiệm thuốc cổ truyền trong viêm gan B cũng nhận xét rằng chất lượng phương pháp của nhiều nghiên cứu còn hạn chế, khiến bằng chứng chưa đủ mạnh để đưa ra khuyến cáo điều trị rộng rãi.

Do đó, không nên lấy một kết quả nghiên cứu đơn lẻ để kết luận Cà gai leo có thể điều trị viêm gan B.

Cà gai leo có thay thế được thuốc điều trị viêm gan B không?

Không nên.

Đây là điểm cần nhấn mạnh trong mọi nội dung về Cà gai leo và viêm gan B.

Theo WHO, viêm gan B mạn tính có thể được điều trị bằng thuốc kháng virus đường uống, trong đó có tenofovir và entecavir; điều trị có thể làm chậm tiến triển xơ gan, giảm nguy cơ ung thư gan và cải thiện khả năng sống lâu dài.

Vì vậy, người đang được bác sĩ theo dõi hoặc điều trị viêm gan B không nên tự ý ngừng thuốc hoặc thay thuốc bằng Cà gai leo.

"Hạ men gan" có đồng nghĩa với chữa viêm gan B?

Không.

Men gan như ALT và AST phản ánh một phần tình trạng tổn thương tế bào gan, nhưng không phải là thước đo duy nhất để xác định virus HBV đã được kiểm soát hay chưa.

Đánh giá viêm gan B cần xem xét nhiều yếu tố, có thể bao gồm:

• HBV DNA.

• HBsAg.

• HBeAg và anti-HBe trong những trường hợp phù hợp.

• ALT/AST.

• Mức độ xơ hóa gan.

• Tình trạng xơ gan.

• Các yếu tố nguy cơ ung thư gan.

Do đó, việc một chỉ số men gan giảm không thể tự nó chứng minh virus viêm gan B đã được loại bỏ.

Những hiểu lầm thường gặp

"Cà gai leo chữa được viêm gan B."

Chưa có đủ bằng chứng chất lượng cao để khẳng định Cà gai leo là phương pháp điều trị viêm gan B.

"Uống Cà gai leo rồi men gan giảm nghĩa là bệnh đã khỏi."

Không đúng. Men gan chỉ là một trong nhiều chỉ số cần đánh giá.

"Nếu dùng cây thuốc thì có thể ngừng thuốc kháng virus."

Không nên. Người bệnh cần trao đổi với bác sĩ trước khi thay đổi bất kỳ thuốc điều trị nào.

"Dược liệu tự nhiên không gây tương tác."

Không chính xác. Dược liệu vẫn có thể gây tác dụng không mong muốn hoặc tương tác với thuốc khác.

Góc nhìn của Cây Thuốc Vị Thuốc

Cà gai leo là một dược liệu đáng được nghiên cứu vì có lịch sử sử dụng lâu đời và đã thu hút nhiều công trình nghiên cứu về gan.

Tuy nhiên, giá trị nghiên cứu và hiệu quả điều trị là hai khái niệm khác nhau.

Một dược liệu có thể có hoạt tính sinh học đáng chú ý nhưng vẫn cần trải qua nhiều bước nghiên cứu trước khi có thể đưa ra khuyến cáo điều trị.

Đây cũng là lý do Cây Thuốc Vị Thuốc luôn cố gắng phân biệt rõ:

Kinh nghiệm truyền thống → nghiên cứu in vitro → nghiên cứu in vivo → thử nghiệm lâm sàng → bằng chứng điều trị.

Kết luận

Cà gai leo là một trong những dược liệu Việt Nam được quan tâm trong nghiên cứu về sức khỏe gan và có những dữ liệu tiền lâm sàng đáng chú ý.

Tuy nhiên, với riêng viêm gan B, chưa nên diễn giải các kết quả nghiên cứu hiện có thành khẳng định rằng Cà gai leo có thể thay thế thuốc kháng virus hoặc chữa khỏi bệnh.

Người mắc viêm gan B nên được chẩn đoán, theo dõi và điều trị theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Cà gai leo, nếu được sử dụng, nên được xem xét ở góc độ dược liệu và không thay thế phương pháp điều trị đã được chứng minh. WHO và các hướng dẫn chuyên ngành hiện nay vẫn đặt điều trị kháng virus phù hợp vào vị trí trung tâm trong quản lý viêm gan B mạn tính.

Bài nên đọc tiếp

• Cà gai leo (Solanum procumbens): Đặc điểm, công dụng truyền thống và những nghiên cứu khoa học hiện nay

• Cà gai leo và sức khỏe gan: Những bằng chứng khoa học hiện nay

• Hoạt chất là gì?

• Alkaloid là gì?

• Chống oxy hóa là gì?

• In vitro là gì?

• In vivo là gì?

• Thử nghiệm lâm sàng là gì?

• Y học chứng cứ là gì?

Tài liệu tham khảo

1. World Health Organization (WHO). Guidelines for the prevention, diagnosis, care and treatment for people with chronic hepatitis B infection. 2024.

2. World Health Organization (WHO). Hepatitis B – Fact sheet.

3. European Association for the Study of the Liver (EASL). Clinical Practice Guidelines on the management of hepatitis B virus infection. 2025.

4. Tổng quan hệ thống về các thuốc y học cổ truyền trong điều trị viêm gan B mạn tính.

5. Các nghiên cứu tiền lâm sàng về Solanum procumbens và các hợp chất sinh học của loài.