Cây lá đắng và hoạt chất Vernoamyosit E: Phát hiện đáng chú ý của các nhà khoa học Việt Nam

Các nhà khoa học Việt Nam đã phân lập được Vernoamyosit E, một hợp chất mới từ cây lá đắng (Vernonia amygdalina), đồng thời ghi nhận hoạt tính ức chế hai enzyme α-amylase và α-glucosidase trong nghiên cứu thực nghiệm. Phát hiện này mở ra hướng nghiên cứu đáng chú ý về tiềm năng của cây lá đắng trong hỗ trợ kiểm soát đường huyết.

Phát hiện hoạt chất mới từ cây lá đắng

Cây lá đắng, có tên khoa học Vernonia amygdalina Del., là một loài thực vật đã được sử dụng trong y học dân gian ở một số quốc gia. Tại Việt Nam, loài cây này cũng được quan tâm trong các nghiên cứu về thành phần hóa học và hoạt tính sinh học.

Một trong những phát hiện đáng chú ý là việc các nhà khoa học thuộc Viện Nghiên cứu khoa học Miền Trung, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, phân lập được Vernoamyosit E – một hợp chất mới từ lá cây lá đắng.

Nghiên cứu này không chỉ bổ sung thêm một hợp chất mới vào dữ liệu hóa học của loài cây mà còn ghi nhận hoạt tính sinh học đáng chú ý của hợp chất đối với hai enzyme liên quan đến quá trình tiêu hóa carbohydrate là α-amylase và α-glucosidase.

Đây là một hướng nghiên cứu có ý nghĩa bởi hoạt động của hai enzyme này có liên quan đến quá trình phân giải carbohydrate thành các loại đường đơn có thể được hấp thu vào cơ thể.

Vernoamyosit E là gì?

Vernoamyosit E, còn được ký hiệu là VA7, là một hợp chất thuộc nhóm steroid saponin có khung stigmastane được phân lập từ lá Vernonia amygdalina.

Trong quá trình nghiên cứu thành phần hóa học của cây lá đắng, nhóm khoa học đã phân lập và xác định 6 hợp chất thuộc nhóm C29-steroid.

Trong số đó:

• Vernoamyosit E (VA7) là hợp chất mới.
• Vernomyosit C và vernomyosit C1 là những hợp chất lần đầu được phân lập từ tự nhiên.
• Vernoniacum B, vernonioside B1 và vernonioside B2 là những hợp chất đã được biết trước đó.

Việc xác định được các hợp chất này giúp các nhà khoa học có thêm cơ sở để nghiên cứu mối liên hệ giữa thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của cây lá đắng.

Vì sao α-amylase và α-glucosidase được quan tâm?

Sau khi thức ăn chứa carbohydrate được đưa vào cơ thể, các enzyme tiêu hóa sẽ tham gia phân giải carbohydrate thành những phân tử đường nhỏ hơn để cơ thể hấp thu.

Trong đó, α-amylase và α-glucosidase là hai enzyme được quan tâm trong nhiều nghiên cứu tìm kiếm các hợp chất có khả năng làm chậm quá trình phân giải carbohydrate.

Chính vì vậy, việc tìm kiếm các chất tự nhiên có khả năng ức chế hai enzyme này được xem là một hướng nghiên cứu tiềm năng trong lĩnh vực kiểm soát đường huyết.

Đối với cây lá đắng, các nhà khoa học đã tiến hành sàng lọc dịch chiết và những hợp chất được phân lập dựa trên khả năng ức chế α-amylase và α-glucosidase.

Đáng chú ý, Vernoamyosit E (VA7) thể hiện hoạt tính ức chế α-glucosidase đáng kể trong thử nghiệm in vitro. Kết quả nghiên cứu này đã được công bố trên Natural Product Research với công trình về hoạt tính ức chế α-amylase và α-glucosidase của một steroid saponin mới từ lá Vernonia amygdalina.

Không chỉ nghiên cứu hoạt chất riêng lẻ, cao chiết lá đắng cũng được thử nghiệm

Điểm đáng chú ý là nghiên cứu không chỉ tập trung vào một hợp chất tinh khiết.

Các nhà khoa học còn đánh giá hoạt tính của cao chiết từ lá cây lá đắng.

Theo kết quả của đề tài được Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam công bố, cao chiết lá cây có hoạt tính ức chế α-glucosidase ở nồng độ 2 mg/mL và α-amylase ở nồng độ 1 mg/mL trong thử nghiệm.

Trong mô hình động vật thực nghiệm, cao chiết methanol từ lá cây trồng tại Phú Vang được ghi nhận có khả năng làm giảm đường huyết ở chuột với liều 400 mg/kg thể trọng/ngày.

Tuy nhiên, đây là kết quả nghiên cứu tiền lâm sàng trên mô hình động vật, không thể đồng nghĩa với việc sử dụng lá đắng hoặc sản phẩm từ lá đắng có thể điều trị bệnh đái tháo đường ở người.

Để một hoạt chất hoặc sản phẩm có thể được sử dụng như thuốc điều trị, cần trải qua các bước nghiên cứu, đánh giá an toàn và thử nghiệm lâm sàng theo quy định.

Phát hiện này có ý nghĩa gì đối với nghiên cứu dược liệu Việt Nam?

Điểm đặc biệt của nghiên cứu nằm ở việc các nhà khoa học không chỉ ghi nhận một hoạt tính sinh học chung của cây mà còn phân lập được một hợp chất mới và xác định cấu trúc hóa học của hợp chất đó.

Điều này tạo thêm cơ sở để tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về:

• Thành phần hóa học của cây lá đắng.
• Cơ chế tác động của các hợp chất có hoạt tính.
• Khả năng kiểm soát các enzyme liên quan đến chuyển hóa carbohydrate.
• Độ an toàn của các hợp chất.
• Khả năng phát triển sản phẩm từ nguồn dược liệu trong nước.

Đây cũng là ví dụ cho thấy nguồn tài nguyên thực vật Việt Nam vẫn còn nhiều tiềm năng để nghiên cứu và phát triển thành các sản phẩm có giá trị cao.

Vernoamyosit E đã được cấp bằng độc quyền sáng chế

Một điểm đáng chú ý khác là nghiên cứu này không chỉ dừng lại ở công bố khoa học.

Cục Sở hữu trí tuệ đã công bố Bằng độc quyền sáng chế số 1-0028503 với tên:

“Hợp chất Vernoamyosit E và phương pháp chiết hợp chất này từ cây lá đắng Vernonia amygdalina.”

Bản mô tả sáng chế ghi nhận Viện Nghiên cứu khoa học Miền Trung là chủ sở hữu, với các tác giả gồm Phạm Việt Cường, Hoàng Lê Tuấn Anh, Lê Cảnh Việt Cường, Nguyễn Hải Đăng và Lê Thị Liên.

Sáng chế đề cập đến Vernoamyosit E và phương pháp chiết hợp chất này từ cây lá đắng thu được tại Việt Nam. Bản mô tả cũng ghi nhận hợp chất thể hiện hoạt tính ức chế α-amylase và α-glucosidase khi so sánh với chất đối chứng acarbose.

Thông tin về sáng chế cũng được Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam công bố.

Từ phát hiện trong phòng thí nghiệm đến sản phẩm thực tế còn một khoảng cách

Một trong những điểm cần đặc biệt lưu ý khi đọc các thông tin về hoạt chất từ cây thuốc là không nên đánh đồng kết quả phòng thí nghiệm với hiệu quả điều trị trên người.

Một hợp chất có khả năng ức chế enzyme trong thử nghiệm in vitro chưa có nghĩa là khi ăn hoặc uống cây chứa hợp chất đó, cơ thể con người sẽ nhận được tác dụng tương tự.

Nồng độ hoạt chất, khả năng hấp thu, chuyển hóa, liều sử dụng, độ an toàn và tương tác với thuốc đều cần được nghiên cứu.

Chính nhóm nghiên cứu cũng xác định cần tiếp tục các bước nghiên cứu và thử nghiệm trước khi có thể đưa sản phẩm vào ứng dụng thực tế. Cục Sở hữu trí tuệ cũng mô tả sáng chế theo hướng tạo cơ sở khoa học cho những nghiên cứu ứng dụng tiếp theo, chứ không phải xác nhận một phương pháp điều trị bệnh đã hoàn thiện.

Cây lá đắng có phải là thuốc điều trị đái tháo đường?

Không nên hiểu như vậy.

Kết quả nghiên cứu về Vernoamyosit E cho thấy cây lá đắng chứa những hợp chất có hoạt tính sinh học đáng chú ý và có tiềm năng để tiếp tục nghiên cứu trong lĩnh vực chuyển hóa carbohydrate.

Tuy nhiên, những bằng chứng hiện có trong các nghiên cứu được đề cập chủ yếu là thử nghiệm in vitro và nghiên cứu trên động vật.

Do đó, không nên tự ý dùng lá đắng, nước lá đắng hoặc các sản phẩm chiết xuất từ cây để thay thế thuốc điều trị đái tháo đường.

Người đang mắc bệnh đái tháo đường cần tuân thủ phác đồ điều trị và trao đổi với bác sĩ trước khi sử dụng bất kỳ sản phẩm thảo dược hoặc thực phẩm bổ sung nào.

Một phát hiện nhỏ nhưng mở ra hướng nghiên cứu lớn

Từ một loài cây có vị đắng được sử dụng trong dân gian, các nhà khoa học Việt Nam đã đi sâu vào thành phần hóa học, phân lập được Vernoamyosit E – một hợp chất mới, đồng thời ghi nhận hoạt tính liên quan đến hai enzyme α-amylase và α-glucosidase.

Việc nghiên cứu còn được bảo hộ bằng sáng chế cho thấy giá trị của công trình không chỉ nằm ở việc phát hiện một hợp chất mới mà còn ở khả năng mở ra những hướng nghiên cứu ứng dụng trong tương lai.

Tuy nhiên, từ một phát hiện khoa học đến một sản phẩm điều trị được chứng minh hiệu quả và an toàn trên người vẫn là một hành trình dài.

Và chính sự thận trọng đó mới là điều cần thiết khi chúng ta tìm hiểu về tiềm năng của các cây thuốc và dược liệu tự nhiên.

Lưu ý

Thông tin trong bài nhằm cung cấp kiến thức về nghiên cứu dược liệu và không thay thế tư vấn, chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Người mắc đái tháo đường không nên tự ý ngừng thuốc hoặc thay thế thuốc bằng lá đắng hay các sản phẩm từ cây lá đắng.

Nguồn tham khảo

1. Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam – thông tin về hợp chất Vernoamyosit E từ cây lá đắng.
2. Cục Sở hữu trí tuệ – bài viết về nghiên cứu hợp chất hỗ trợ điều trị tiểu đường từ cây lá đắng.
3. Cục Sở hữu trí tuệ – Bản mô tả Bằng độc quyền sáng chế số 1-0028503.
4. Viện Nghiên cứu khoa học Miền Trung – danh mục công bố khoa học năm 2021, trong đó có nghiên cứu về hoạt tính ức chế α-amylase và α-glucosidase của hợp chất mới từ Vernonia amygdalina.
5. Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam – kết quả nghiên cứu và thử nghiệm tiền lâm sàng đối với cây lá đắng.