In vivo là gì? Vì sao nghiên cứu trên động vật vẫn chưa đủ để khẳng định hiệu quả trên người?

Đọc nhanh trong 30 giây

✔ In vivo là nghiên cứu được thực hiện trên cơ thể sống, thường là động vật thí nghiệm ở giai đoạn tiền lâm sàng.

✔ Đây là bước tiếp theo sau nghiên cứu in vitro, giúp đánh giá hiệu quả và độ an toàn của một hoạt chất trong một cơ thể hoàn chỉnh.

✔ Kết quả in vivo có giá trị cao hơn in vitro, nhưng vẫn chưa đủ để kết luận chất đó có hiệu quả ở người.

✔ Nhiều hợp chất cho kết quả rất hứa hẹn trên động vật nhưng không thành công khi bước sang thử nghiệm lâm sàng.

Thông tin nhanh

In vivo là gì?

"In vivo" là một thuật ngữ tiếng Latin có nghĩa là "trong cơ thể sống".

Trong nghiên cứu y sinh, thuật ngữ này dùng để chỉ các thí nghiệm được thực hiện trên một cơ thể sống hoàn chỉnh. Ở giai đoạn tiền lâm sàng, đối tượng thường là chuột, chuột cống hoặc các mô hình động vật khác phù hợp với mục tiêu nghiên cứu.

Khác với in vitro, nơi nhà khoa học chỉ quan sát tế bào hoặc mô trong điều kiện phòng thí nghiệm, in vivo cho phép đánh giá cách một hoạt chất hoạt động trong một cơ thể có đầy đủ hệ tuần hoàn, miễn dịch, thần kinh và chuyển hóa.

Vì sao cần nghiên cứu trên động vật?

Một chất có thể cho kết quả rất tốt trên tế bào, nhưng khi đưa vào cơ thể sống sẽ gặp nhiều yếu tố khác:

• Có được hấp thu qua đường tiêu hóa hay không?
• Có bị gan chuyển hóa quá nhanh không?
• Có đến được cơ quan đích với nồng độ đủ cao không?
• Có gây độc cho các cơ quan khác không?

Nghiên cứu in vivo giúp trả lời những câu hỏi này trước khi xem xét thử nghiệm trên người.

In vivo khác gì in vitro?

Vì sao kết quả trên động vật vẫn chưa đủ?

Đây là điểm thường bị hiểu nhầm.

Động vật và con người có nhiều điểm giống nhau, nhưng cũng có những khác biệt quan trọng về:

• di truyền;
• hệ miễn dịch;
• chuyển hóa thuốc;
• tốc độ đào thải;
• đáp ứng với hoạt chất.

Một hợp chất có hiệu quả trên chuột không bảo đảm sẽ có hiệu quả tương tự ở người.

Ngược lại, một chất không cho kết quả rõ ràng trên một mô hình động vật cũng không có nghĩa chắc chắn không có giá trị trong những điều kiện nghiên cứu khác.

Có phải mọi nghiên cứu đều dùng chuột?

Không.

Tùy mục tiêu nghiên cứu, nhà khoa học có thể sử dụng nhiều mô hình khác nhau như chuột nhắt, chuột cống, cá ngựa vằn (zebrafish), thỏ hoặc các loài khác.

Việc lựa chọn mô hình phụ thuộc vào câu hỏi khoa học đang được đặt ra và các quy định đạo đức trong nghiên cứu.

Những điều thường bị hiểu nhầm

❌ Có kết quả tốt trên chuột nghĩa là sẽ có hiệu quả ở người.

Sai.

❌ Không cần thử nghiệm lâm sàng nếu đã có nghiên cứu trên động vật.

Sai.

❌ In vivo luôn chính xác.

Sai. Đây vẫn là một giai đoạn trong chuỗi bằng chứng.

Từ in vivo đến nghiên cứu trên người

Sau khi hoàn thành nghiên cứu tiền lâm sàng, một hợp chất còn phải trải qua nhiều bước đánh giá trước khi được thử nghiệm trên người.

Trong giai đoạn lâm sàng, mục tiêu không chỉ là xem chất đó có hiệu quả hay không, mà còn phải đánh giá tính an toàn, liều dùng phù hợp và các tác dụng không mong muốn.

Đó là lý do nhiều ứng viên thuốc đầy hứa hẹn vẫn không thể trở thành thuốc được cấp phép.

Góc nhìn của Cây Thuốc Vị Thuốc

Khi đọc một bài viết nói rằng:

"Đã chứng minh trên chuột."

Hãy xem đó là một tín hiệu tích cực để nghiên cứu tiếp, chứ chưa phải là kết luận cuối cùng.

Trong khoa học, giá trị của một bằng chứng không chỉ phụ thuộc vào kết quả, mà còn phụ thuộc vào mức độ của bằng chứng đó.

Mức độ bằng chứng

• Kinh nghiệm sử dụng truyền thống
• Nghiên cứu in vitro
• Nghiên cứu in vivo
• Thử nghiệm lâm sàng trên người

⭐ Tổng quan hệ thống và hướng dẫn chuyên môn

Kết luận

Nghiên cứu in vivo là bước quan trọng giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về hiệu quả và độ an toàn của một hoạt chất trong cơ thể sống.

Tuy nhiên, cũng giống như in vitro, đây chưa phải là điểm kết thúc của quá trình nghiên cứu. Chỉ khi có các thử nghiệm lâm sàng được thiết kế tốt trên người, chúng ta mới có thể đánh giá đáng tin cậy hiệu quả và độ an toàn của một phương pháp điều trị.

Bài nên đọc tiếp

• "Ức chế tế bào ung thư" có nghĩa là gì?
• In vitro là gì?
• Vì sao kết quả trên chuột chưa chứng minh hiệu quả ở người?
• Thử nghiệm lâm sàng là gì?

Tài liệu tham khảo

1. National Institutes of Health (NIH). Introduction to Preclinical Research.
2. U.S. Food and Drug Administration (FDA). Drug Development Process – Preclinical Research.
3. National Cancer Institute (NCI). Preclinical Models in Cancer Research.
4. Festing MFW, Altman DG. Guidelines for the Design and Statistical Analysis of Experiments Using Laboratory Animals. ILAR Journal.