Chất ức chế ung thư phổi tìm thấy trong cây xạ can: Hy vọng mới từ y học cổ truyền

Trong nỗ lực tìm kiếm các phương pháp hỗ trợ điều trị ung thư, các nhà khoa học Việt Nam vừa phát hiện chất ức chế ung thư phổi trong cây xạ can - một loài dược liệu được dùng phổ biến trong y học cổ truyền.

Cây xạ can và tiềm năng chống ung thư phổi

Tại Hội thảo khoa học quốc tế về Y học cổ truyền diễn ra ngày 18/5 tại Hà Nội, các nhà nghiên cứu đã báo cáo về nhiều vị thuốc y học cổ truyền hỗ trợ hiệu quả trong điều trị ung thư, đặc biệt là cây xạ can.

Hai hợp chất quercetin 3-O-β-D-glucopyranoside và luteolin được phân lập từ thân rễ cây xạ can, trong đó luteolin được chứng minh có hoạt tính độc tế bào mạnh mẽ trên dòng tế bào ung thư phổi A549. Cao chiết ethanol 90° từ xạ can cũng cho kết quả rõ rệt về khả năng ức chế tế bào ung thư.

Tác động đa chiều của thuốc y học cổ truyền

Theo các chuyên gia, thảo dược có thể tác động đến ung thư theo nhiều cơ chế: chống lại tế bào gốc ung thư, ức chế di căn, cải thiện môi trường vi mô u, điều hòa miễn dịch, nâng cao thể trạng sau xạ trị hoặc phc ph\u1eau thuật.

PGS.TS Phạm Vũ Khánh cho biết Việt Nam đang sở hữu hơn 5.000 loài cây thuốc với tiềm năng to lớn trong nghiên cứu và ứng dụng trong điều trị, đặc biệt là các bệnh mãn tính và ung thư.

Kết luận

Dịch chiết từ xạ can và luteolin của nó hứa hẹn trở thành thên dược trong hỗ trợ điều trị ung thư phổi. Tuy nhiên, cần các nghiên cứu lâm sàng và thử nghiệm động vật để chứng minh hiệu quả thực tế trước khi áp dụng rộng rãi trong điều trị.

Xạ Can (Cây Rẻ Quạt) – Vị Thuốc Quý Giúp Thanh Nhiệt, Giải Độc, Chữa Viêm Họng

Xạ can, còn gọi là cây rẻ quạt, lá cho (theo tiếng Langbiang), là một loại cây thuốc dân gian quen thuộc mọc hoang khắp nơi ở Việt Nam. Không chỉ được trồng làm cảnh, cây xạ can còn là một dược liệu quý trong y học cổ truyền với nhiều công dụng đáng giá, đặc biệt là trong điều trị viêm họng, amidan, và các chứng sưng đau vùng cổ.

Đặc điểm thực vật

• Tên khoa học: Belamcanda sinensis (L.) DC.

• Tên gọi khác: Pardanthus sinensis, Ixia sinensis.

• Thuộc họ: Lay ơn (Iridaceae).

• Bộ phận dùng làm thuốc: Thân rễ (rhizoma) phơi hoặc sấy khô.

Xạ can là cây cỏ sống lâu năm, thân rễ bò ngang, thân thẳng đứng cao khoảng 1m. Lá hình mác, dài 20–40cm, rộng 15–20mm. Cụm hoa cao, mang những bông hoa màu cam pha đỏ, điểm đốm tím. Quả hình trứng có 3 van, chứa hạt màu đen bóng.

Phân bố, thu hái và chế biến

Xạ can mọc hoang nhiều tại vùng đồi, ven rừng, đặc biệt ở các khu vực miền núi, vùng savan. Ngoài Việt Nam, cây còn phân bố tại Trung Quốc, Nhật Bản và Philippines.

• Thời điểm thu hái: Mùa xuân hoặc thu.

• Cách chế biến: Đào lấy thân rễ, rửa sạch, cắt bỏ rễ con. Sau đó, phơi khô hoặc sấy khô. Trước khi dùng, thường ngâm trong nước gạo một đến hai ngày cho mềm, thái mỏng, phơi/sấy lại.

Thành phần hóa học

Xạ can chứa nhiều hoạt chất có giá trị y học:

• Belamcandin: C₄H₂₄O₁₂

• Tectoridin: C₂₂H₂₂O₁₁

• Iridin và shekanin (xạ can tố)

Các chất này có hoạt tính chống viêm, kháng khuẩn và đặc biệt là ức chế tế bào ung thư phổi thông qua hoạt chất luteolin – theo nghiên cứu mới công bố gần đây.

Công dụng của xạ can trong y học cổ truyền

Theo Đông y, xạ can có vị đắng, tính hàn, hơi độc, đi vào kinh Can và Phế, với tác dụng:

• Thanh nhiệt, giải độc

• Tiêu đờm, tan huyết

• Trị các bệnh vùng hầu họng: Viêm họng, sưng amidan, nghẹn cổ, khản tiếng

• Chữa tắc tia sữa, sưng vú

• Lọc máu, lợi tiểu, hỗ trợ điều trị rắn cắn, sốt

Liều dùng thông thường: 3–6g dạng thuốc sắc hoặc dùng tươi 10–20g giã nát với muối, vắt lấy nước ngậm và nuốt dần.

Một số bài thuốc dân gian từ xạ can

Bài thuốc “Đoạt mệnh tán” – Chữa nghẹn cổ họng cấp tính:

• Xạ can 4g, hoàng cầm 2g, sinh cam thảo 2g, cát cánh 2g.

• Nghiền thành bột, dùng nước sôi nguội chiêu thuốc uống.

Bài thuốc chữa báng bụng, da đen xạm, tiểu tiện khó:

• Xạ can tươi, giã nhỏ, vắt lấy nước uống đến khi tiểu tiện thông suốt.

Lưu ý khi sử dụng

• Không dùng cho người tỳ vị hư hàn, cơ thể yếu, phụ nữ có thai.

• Xạ can có tính hơi độc, không nên dùng quá liều hoặc kéo dài.

• Tham khảo ý kiến thầy thuốc trước khi dùng để đảm bảo an toàn và hiệu quả.

Kết luận

Cây xạ can – tưởng chỉ là loài cây mọc hoang ven đường – lại chính là một vị thuốc quý trong kho tàng y học cổ truyền Việt Nam, đặc biệt hiệu quả với các bệnh viêm họng, amidan, và hỗ trợ điều trị ung thư phổi. Với tiềm năng lớn và giá trị khoa học đang ngày càng được chứng minh, việc bảo tồn và ứng dụng xạ can là điều cần được chú trọng hơn nữa.

Nếu bạn thấy bài viết hữu ích, đừng quên chia sẻ hoặc ghé thăm thêm nhiều kiến thức thảo dược quý khác tại caythuocvithuoc.com nhé!