Khi Đạo Đức Y Khoa Va Chạm Với Áp Lực Tài Chính: Bài Toán Khó Của Ngành Y Tế Việt Nam

1. Bệnh Viện Lo “Xù” Viện Phí: Nỗi Lo Không Mới Nhưng Ngày Càng Trầm Trọng

Luật Khám, chữa bệnh sửa đổi năm 2023 quy định rõ:

"Cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có trách nhiệm tiếp nhận và điều trị ngay cho người bệnh trong tình trạng cấp cứu, không được từ chối hoặc chậm trễ vì bất kỳ lý do gì."

Tuy nhiên, trong thực tế, nhiều bệnh viện – đặc biệt là những đơn vị tự chủ tài chính – rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan. Họ buộc phải tiếp nhận người bệnh cấp cứu, nhưng sau đó lại không thể thu hồi viện phí do bệnh nhân:

• Không rõ danh tính

• Không có bảo hiểm y tế (BHYT)

• Bỏ viện hoặc mất liên lạc sau khi được cứu chữa

2. Những Con Số Biết Nói: Gánh Nặng Không Thể Làm Ngơ

Bệnh viện Việt Đức: Mỗi năm phải bù vài tỷ đồng để điều trị cho các bệnh nhân cấp cứu không xác định được danh tính.
BVĐK Bình Dương (4 tháng đầu năm 2025): Tiếp nhận 55 ca không có thân nhân, trong đó 11 ca ra viện mà không thanh toán bất kỳ khoản viện phí nào.

Không chỉ vậy, các BV tuyến cuối như Chợ Rẫy, Bạch Mai, Việt Đức mỗi năm tiếp nhận hàng trăm ca cấp cứu không xác định được nhân thân, với tổng số hàng chục tỷ đồng viện phí không thể thu hồi.

3. Bác Sĩ Vừa Cấp Cứu, Vừa Lo “Móc Tiền Túi” Đền Viện Phí?

Một câu chuyện điển hình:

Một khoa của BV tuyến cuối từng phải góp tiền hơn 40 triệu đồng để đền viện phí cho các ca cấp cứu bỏ viện.

Tình trạng này khiến nhiều nhân viên y tế rơi vào tâm lý “con chim sợ cành cong” – sợ bị trừ lương, sợ phải đền thay bệnh nhân, từ đó tạo áp lực vô hình đến quyết định cấp cứu, dù về mặt đạo đức họ luôn đặt mạng sống bệnh nhân lên hàng đầu.

4. Đề Xuất Giải Pháp Cân Bằng Giữa Nhân Văn Và Tài Chính

✅ 4.1 Lập Quỹ Bảo Đảm Cấp Cứu Y Tế Quốc Gia

• Chi trả cho các ca cấp cứu đặc biệt (không rõ danh tính, không có BHYT)

• Nguồn quỹ: Trích từ ngân sách nhà nước, BHYT, các tổ chức phi lợi nhuận

✅ 4.2 Cơ Chế Tạm Ứng Ngân Sách Cho Bệnh Viện

• Bệnh viện được tạm ứng ngân sách để chi trả chi phí cấp cứu

• Sau đó đối chiếu quyết toán với BHXH hoặc thân nhân

✅ 4.3 Hoàn Thiện Cơ Sở Dữ Liệu Y Tế Liên Thông

• Kết nối BHYT, căn cước công dân gắn chip, bệnh án điện tử

• Giúp bệnh viện xác minh nhanh danh tính trong trường hợp khẩn cấp

• Hỗ trợ xác định quyền lợi BHYT và tình trạng y tế sẵn có của người bệnh

5. Khi Cấp Cứu Không Còn Là Rủi Ro

Theo GS Trần Bình Giang – Nguyên Giám đốc BV Việt Đức:

“Cứ cấp cứu là cứu! Hầu hết các gia đình đều quay lại thanh toán viện phí. Nếu không, BV sẽ vận động hỗ trợ từ các nhà hảo tâm, hoặc trích quỹ hỗ trợ xã hội.”

Tuy nhiên, không phải bệnh viện nào cũng có nguồn lực như tuyến trung ương. Do đó, một chính sách quốc gia để bảo vệ cả người bệnh cấp cứu lẫn bệnh viện tuyến dưới là điều cần thiết và cấp bách.

6. Kết Luận: Cứu Người Là Sứ Mệnh, Nhưng Cần Cơ Chế Vững Chắc

Cấp cứu không thể chậm trễ, nhưng trong một hệ thống y tế tự chủ, bệnh viện cũng không thể tự gánh toàn bộ rủi ro tài chính. Đã đến lúc cần một giải pháp bền vững từ phía nhà nước để đảm bảo rằng:

• Không một người bệnh nào bị bỏ rơi giữa sự sống và cái chết

• Và không một bác sĩ nào phải e dè vì sợ “đền viện phí”

✅ Một hệ thống y tế nhân văn cần cả trái tim của bác sĩ và chiến lược chính sách đồng hành từ chính phủ.